Od 1 września 2026 roku w szkołach i przedszkolach zaczną obowiązywać zupełnie nowe zasady żywienia dzieci i młodzieży.

Nie jest to już projekt, zapowiedź ani luźna rekomendacja.

Nowe wymagania zostały zapisane w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r., opublikowanym w Dzienniku Ustaw pod pozycją 197. Akt prawny wejdzie w życie wraz z początkiem roku szkolnego 2026/2027 i zastąpi rozporządzenie obowiązujące od 2016 roku.

Zmiany obejmą nie tylko szkolne kuchnie.

Do nowych zasad będą musiały dostosować się również:

przedszkola i szkoły,

stołówki prowadzone przez placówki,

firmy cateringowe przygotowujące posiłki dla dzieci,

sklepiki i bufety szkolne,

automaty z napojami i żywnością.

I choć największe emocje wzbudza zapowiedź obowiązkowego dania ze strączków, całe rozporządzenie jest znacznie szersze.

Wyjaśniam więc wszystko - po kolei… I uprzedzam będzie długo… ale warto przeczytać do końca , a nawet trzeba.

RAZ W TYGODNIU OBOWIĄZKOWA POTRAWA ROŚLINNA

To jedna z najważniejszych zmian.

Co najmniej raz w tygodniu w ramach obiadu będzie musiała zostać podana potrawa:

przygotowana na bazie nasion roślin strączkowych,

bez dodatku produktów odzwierzęcych.

Podstawą takiego dania może być między innymi:

fasola,

soczewica,

ciecierzyca,

groch,

bób.

Może to być na przykład zupa z soczewicy, fasolka po bretońsku w wersji roślinnej, curry z ciecierzycy, kotleciki z fasoli, gulasz warzywny ze strączkami albo pasta przygotowana na ich bazie.

Ważne doprecyzowanie: przepisy mówią o potrawie przygotowanej na bazie strączków w ramach obiadu, a nie wprost o tym, że zawsze cały obiad musi być wegański. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wskazuje jednak, że najlepszym sposobem realizacji tej zasady będzie zaplanowanie raz w tygodniu całego obiadu bez produktów odzwierzęcych.

To oznacza, że nie wystarczy symboliczna łyżka groszku obok ziemniaków.

Strączki mają stanowić rzeczywisty, pełnowartościowy element potrawy.

MIĘSO DWA RAZY W TYGODNIU

Nowe przepisy ograniczają częstotliwość podawania potraw mięsnych w ramach obiadu.

Porcja mięsa ma być podawana dwa razy w tygodniu i powinna być przygotowana z mięsa świeżego.

W praktyce oznacza to odejście od nadmiernego wykorzystywania:

wysoko przetworzonych wyrobów mięsnych,

gotowych produktów panierowanych,

parówek i innych produktów o wysokiej zawartości soli i tłuszczu,

dań opartych głównie na półproduktach.

Nie oznacza to całkowitego usunięcia mięsa ze szkolnego jadłospisu.

Oznacza natomiast, że menu ma być bardziej różnorodne i mniej oparte na mięsie jako podstawie każdego obiadu.

RYBA CO NAJMNIEJ RAZ W TYGODNIU

W tygodniowym jadłospisie musi znaleźć się również co najmniej jedna porcja ryby podawana w ramach obiadu.

Przepisy uwzględniają przy tym dzieci i młodzież, którzy nie spożywają produktów odzwierzęcych.

W ich przypadku placówka powinna zapewnić alternatywną potrawę roślinną - w szczególności przygotowaną na bazie nasion roślin strączkowych.

ALTERNATYWA DLA OSÓB NIEJEDZĄCYCH PRODUKTÓW ODZWIERZĘCYCH

To również istotna nowość.

W dni, w których podawane będzie mięso, ryba albo inne potrawy zawierające produkty odzwierzęce, osoby, które ich nie spożywają, powinny otrzymać alternatywną potrawę roślinną.

Nie chodzi przy tym o dowolny zamiennik typu „ziemniaki i surówka”.

Alternatywa powinna być pełnowartościową potrawą, najlepiej opartą na strączkach.

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wyjaśnia, że rozwiązanie to dotyczy osób, które zgłoszą potrzebę otrzymywania takiego posiłku.

Placówki będą więc musiały ustalić między innymi:

w jaki sposób rodzice lub pełnoletni uczniowie zgłaszają taką potrzebę,

do kogo kierowane jest zgłoszenie,

jak informacja trafia do kuchni albo firmy cateringowej,

jak zapewnić odpowiednią wartość odżywczą posiłku zastępczego.

ZUPA NA WYWARZE WARZYWNYM MINIMUM DWA RAZY W TYGODNIU

Co najmniej dwa razy w tygodniu zupy mają być przygotowywane na wywarach warzywnych.

Nie oznacza to, że każda zupa musi być bezmięsna.

Oznacza natomiast, że przynajmniej dwa razy w tygodniu jej bazą nie powinien być wywar mięsny.

Przepisy wymagają również, aby zupy, sosy i pozostałe potrawy były przygotowywane z naturalnych składników, bez używania koncentratów spożywczych - z wyjątkiem koncentratów wytworzonych z naturalnych składników.

To kolejny krok w stronę ograniczenia produktów wysoko przetworzonych i nadmiaru soli.

SMAŻENIE MAKSYMALNIE DWA RAZY W TYGODNIU

Od poniedziałku do piątku będzie można podać nie więcej niż dwie porcje potrawy smażonej.

W pozostałe dni posiłki powinny być przygotowywane innymi metodami, na przykład:

gotowane,

duszone,

pieczone,

gotowane na parze.

Do smażenia będzie można stosować:

rafinowany olej rzepakowy,

oliwę z oliwek.

Rozporządzenie nie wymienia dowolnego tłuszczu kuchennego, ale wskazuje konkretne rodzaje tłuszczów dopuszczonych do smażenia w żywieniu zbiorowym dzieci i młodzieży.

WARZYWA LUB OWOCE W KAŻDYM POSIŁKU

W placówkach zapewniających całodzienne żywienie albo co najmniej trzy posiłki dziennie, warzywa lub owoce muszą pojawiać się w każdym posiłku.

Jednocześnie udział warzyw ma być większy niż udział owoców.

Nie wystarczy więc zastępowanie warzyw kolejnymi porcjami owoców.

W jadłospisach powinno pojawić się więcej:

surówek,

warzyw gotowanych,

warzyw pieczonych,

warzywnych dodatków do kanapek,

zup warzywnych,

past i potraw ze strączków.

Wymaganie dotyczące warzyw lub owoców odnosi się również do obiadu w placówkach, które podają wyłącznie ten jeden posiłek.

WIĘCEJ PRODUKTÓW PEŁNOZIARNISTYCH

Przy żywieniu całodziennym albo podawaniu co najmniej trzech posiłków każdego dnia przynajmniej jedna porcja produktów zbożowych - w tym pełnoziarnistych - powinna pojawić się w śniadaniu, obiedzie i kolacji.

W przypadku obiadu produkty zbożowe mogą zostać zastąpione porcją ziemniaków.

W praktyce w jadłospisach powinny częściej pojawiać się:

pieczywo razowe,

kasze,

makaron pełnoziarnisty,

ryż brązowy,

naturalne płatki zbożowe.

Nie oznacza to, że każdy produkt zbożowy musi być pełnoziarnisty, ale takie produkty nie powinny być już jedynie sporadycznym dodatkiem.

MLEKO LUB NAPOJE ROŚLINNE

W placówkach prowadzących żywienie całodzienne albo podających co najmniej trzy posiłki dziennie powinny być zapewnione co najmniej dwie porcje mleka lub produktów mlecznych.

Obie porcje będzie można zastąpić napojami roślinnymi albo roślinnymi odpowiednikami produktów mlecznych, ale muszą one być wzbogacone przynajmniej w:

wapń,

witaminę B12.

Nie każdy napój migdałowy, ryżowy czy owsiany dostępny w sklepie automatycznie spełni więc wymagania rozporządzenia. Trzeba będzie sprawdzić jego skład i wartość odżywczą.

WODA MA BYĆ PREFEROWANYM NAPOJEM

Rozporządzenie wyraźnie wskazuje, że preferowanym napojem powinna być woda.

Napoje przygotowywane na miejscu mogą zawierać maksymalnie 5 gramów cukrów dodanych w 250 ml gotowego napoju.

Dotyczy to między innymi:

herbaty,

kakao,

kompotów,

napojów mlecznych przygotowywanych na miejscu.

To nie jest całkowity zakaz dodawania cukru, lecz znaczne ograniczenie jego ilości.

JADŁOSPIS NIE BĘDZIE OCENIANY TYLKO NA PODSTAWIE JEDNEGO DNIA

Posiłki mają być bilansowane zgodnie z aktualnymi normami żywienia dla populacji polskiej opracowywanymi przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH.

Wartość energetyczna ma być oceniana w ujęciu dekadowym, czyli na podstawie okresu dziesięciu dni żywienia.

Jeżeli szkoła podaje wyłącznie obiad:

jednodaniowy obiad w formie drugiego dania powinien zapewniać średnio 20% całodziennego zapotrzebowania energetycznego,

obiad dwudaniowy powinien zapewniać średnio 30% całodziennego zapotrzebowania energetycznego.

Przy obliczeniach trzeba uwzględnić średnioważoną normę dla konkretnej grupy wiekowej.

Placówka lub firma cateringowa powinna dysponować sposobem dokumentowania:

kaloryczności posiłków,

zawartości białka, tłuszczów i węglowodanów,

zgodności z normami dla wieku dzieci,

bilansu za okres dziesięciu jadłospisów.

ŻYWIENIE W PRZEDSZKOLU – OD 70% DO 75% ZAPOTRZEBOWANIA

W placówkach, w których dzieci otrzymują trzy posiłki:

śniadanie,

obiad,

podwieczorek,

żywienie powinno zapewnić w ujęciu dekadowym:

co najmniej 70% całodziennego zapotrzebowania energetycznego,

ale nie więcej niż 75%.

Ma to szczególne znaczenie dla przedszkoli, w których dzieci spędzają znaczną część dnia i otrzymują większość codziennych posiłków.

PRODUKTY SEZONOWE, LOKALNE I EKOLOGICZNE

Przy planowaniu żywienia trzeba będzie uwzględniać sezonowość produktów.

Jeżeli będzie to możliwe, placówki powinny korzystać z produktów:

lokalnych,

sezonowych,

ekologicznych.

To zalecenie zostało zapisane z zastrzeżeniem „jeżeli to możliwe”, nie jest więc bezwzględnym obowiązkiem kupowania wyłącznie produktów ekologicznych.

Nie można zatem twierdzić, że od września każda szkolna kuchnia będzie musiała korzystać wyłącznie z certyfikowanej żywności ekologicznej.

CO BĘDZIE MOŻNA SPRZEDAWAĆ W SZKOLNYCH SKLEPIKACH?

Rozporządzenie określa także katalog produktów, które będą mogły być sprzedawane dzieciom i młodzieży.

Na liście znalazły się między innymi:

pieczywo,

kanapki,

sałatki i surówki,

mleko i produkty mleczne,

wzbogacone napoje roślinne,

produkty zbożowe,

warzywa,

owoce,

orzechy i nasiona bez dodatku cukru i soli,

soki, przeciery i musy bez dodatku cukru, słodzików i soli,

woda,

gorzka czekolada zawierająca minimum 70% masy kakaowej,

bezcukrowe gumy do żucia.

To jednak nie tylko kwestia rodzaju produktu.

Część artykułów będzie musiała również spełniać limity dotyczące zawartości cukru, tłuszczu i soli.

CZY SŁODYCZE CAŁKOWICIE ZNIKNĄ?

Nie wszystkie.

W sprzedaży będzie mogła pozostać między innymi gorzka czekolada zawierająca co najmniej 70% masy kakaowej.

Dozwolone będą również niektóre produkty zbożowe, mleczne i pieczywo cukiernicze, ale tylko wtedy, gdy spełnią określone wymagania.

Dla wskazanych grup produktów obowiązywać będą co do zasady limity:

do 10 g cukrów w 100 g lub 100 ml produktu,

do 10 g tłuszczu w 100 g lub 100 ml produktu,

do 1 g soli w 100 g lub 100 ml produktu.

Dla pieczywa półcukierniczego i cukierniczego przewidziano odrębne limity: do 13,5 g cukrów i do 1,2 g soli w 100 g produktu.

Dlatego nie można powiedzieć, że wszystkie drożdżówki albo wszystkie słodkie produkty zostaną automatycznie zakazane. Każdy produkt trzeba będzie ocenić na podstawie jego składu i wartości odżywczej.

CO DYREKTOR POWINIEN ZROBIĆ PRZED 1 WRZEŚNIA?

Zmiany nie powinny zostać pozostawione wyłącznie intendentowi albo kuchni.

Dyrektor powinien wcześniej:

przeanalizować treść obowiązującej umowy z firmą cateringową,

sprawdzić, czy umowa pozwala egzekwować nowe wymagania,

przygotować aneks albo nowe warunki zamówienia, jeżeli będzie to konieczne,

zweryfikować przykładowe jadłospisy na rok szkolny 2026/2027,

ustalić sposób bilansowania jadłospisów w ujęciu dziesięciodniowym,

sprawdzić sposób dokumentowania wartości odżywczej posiłków,

zweryfikować produkty sprzedawane w sklepiku, bufecie i automatach,

przeszkolić intendenta, kucharki oraz osoby odpowiedzialne za zamawianie produktów,

ustalić zasady zgłaszania potrzeby zapewnienia alternatywnego posiłku roślinnego,

przygotować informację dla rodziców,

ustalić sposób reagowania na skargi dotyczące jadłospisu,

pamiętać, że od września zgodność żywienia z nowymi wymaganiami może być przedmiotem kontroli sanepidu.

Państwowa Inspekcja Sanitarna już wskazuje placówkom potrzebę sprawdzenia umów cateringowych, przeszkolenia personelu, przygotowania bilansowania dekadowego i zaplanowania komunikacji z rodzicami. Zapowiadane są również kontrole po wejściu nowych przepisów w życie.

KTO ODPOWIADA ZA ZGODNOŚĆ POSIŁKÓW?

Jeżeli szkoła prowadzi własną kuchnię, odpowiedzialność organizacyjna pozostaje po stronie placówki.

Jeżeli posiłki dostarcza firma cateringowa, nie oznacza to, że dyrektor może całkowicie przestać interesować się ich składem.

Firma będzie odpowiadała za realizację usługi zgodnie z przepisami i umową, ale szkoła powinna:

właściwie opisać wymagania,

kontrolować wykonanie umowy,

analizować jadłospisy,

reagować na niezgodności,

posiadać dokumenty potwierdzające sposób realizacji żywienia.

Samo zapewnienie przez wykonawcę, że posiłki są „zdrowe i zbilansowane”, może okazać się niewystarczające.

NAJWAŻNIEJSZE: TO NIE JEST TYLKO „DZIEŃ BEZ MIĘSA”

Zmiany wchodzące w życie od 1 września 2026 roku nie sprowadzają się do jednego obiadu z fasoli.

To kompleksowa zmiana obejmująca:

większy udział produktów roślinnych,

ograniczenie liczby obiadów mięsnych,

obowiązkową rybę,

potrawę ze strączków,

warzywa lub owoce w posiłkach,

zupy na wywarach warzywnych,

ograniczenie smażenia,

większy udział produktów pełnoziarnistych,

ograniczenie cukru w napojach,

bilansowanie jadłospisów w okresie dziesięciu dni,

nowe zasady funkcjonowania sklepików i automatów.

Kierunek zmian jest jasny: mniej produktów wysoko przetworzonych, więcej warzyw, strączków, naturalnych składników i świadomego planowania posiłków.

Ale za tym kierunkiem musi pójść również praktyka.

Bo przed dyrektorami, intendentami, pracownikami kuchni i firmami cateringowymi stoi teraz bardzo konkretne zadanie:

przełożyć kilka stron rozporządzenia na codzienny jadłospis, który będzie jednocześnie zgodny z prawem, wartościowy, możliwy do przygotowania, mieszczący się w budżecie i co równie ważne - akceptowany przez dzieci.

I właśnie to może okazać się największym wyzwaniem tej żywieniowej rewolucji.

#DyrektorNaTopie #SzkolnaStołówka #ŻywienieWSzkole #PrawoOświatowe #EdukacjaBezPudru

Źródło:

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach - Dz.U. z 2026 r. poz. 197